D&D 3E ve 3.5E Arasındaki Farklar

Herkese merhaba!

Hatırlarsanız, geçenlerde D&D 3E Oyuncunun El Kitabı üzerine bir yayın yapmıştık ve yayında kitabın içeriğini ve güncel şartlar altındaki kullanılabilirlik durumunu incelemiştik. Eğer izlemediyseniz, yukarıdaki linkten videoya ulaşabilirsiniz. Neyse. Yayındaki arkadaşlardan biri, Oyuncunun El Kitabı üzerine, neden kullanılmaması gerekiğini anlatan bir video hazırlamamı rica etti. Aslında bunu gerçekleştirmeyi isterdim ama onun yerine bir yazı yazmamın daha hızlı ve açıklayıcı olacağını düşündüm.

Oyuncunun El Kitabı Hakkında

Böyle bir yazıya başlarken yapılması gereken ilk şey, materyal hakkında fikir beyan etmektir. Öncelikle, çeviri denen uğraş çok dikkat edilmesi gereken ve herkesin altından kalkamayacağı bir uğraştır. Bunu, en basitinden, özensizce hazırlanan dizi altyazıları sayesinde zaman zaman da olsa deneyimliyoruz. Söz konusu kendine özgü terimleri olan bir kural kitabını çevirmek olunca işlerin daha da sarpa sarması kesinlikle doğaldır.

Oyuncunun El Kitabı (OEK), masaüstü rol yapma oyunlarına dair basılı olarak hazırlanmış ve bir yayın evinden çıkmış ilk kaynak olması yönüyle kritik bir rol oynamıştır. Yalnız, Wizards of the Coast’un azizliğine uğrayarak talihsiz bir şekilde piyasaya çıkmış ve dönemin şartlarından ötürü de varlığını çok fazla duyuramadan kaybolup gitmiştir. Kitap çevrilirken 3.5E’nin yolda olması ve piyasaya çıkan kitabın “hatalı sürüm” olarak değerlendirilmesi ve üstüne çevirinin de kullanıcılar tarafından pek beğenilmemesi sonucunda hobinin tarihinde ilginç bir yer edinmiştir.

Benim şahsi görüşüm, videoda da belirttiğim üzere, kitabın belli başlı yerlerinin derlenmesiyle güzel bir temel kılavuz oluşturulabileceği yönündedir; ancak, bu tür bir kılavuz oluşturmak için yoğun bir kesme biçme işlemi yapmak gerekir. Çevirideki kelimelerin büyük bir çoğunluğu, daha doğrusu Türkçe’yi zorlayacak terimler, Arapça, Farsça gibi Osmanlı döneminde dilimize karışmış ve esasen Türkçe olmayan kelimeler kullanılarak çevrilmiş olduğu için kavraması güç bir kaynağın ortaya çıktığını düşünebiliriz. Bunun sebebi kültürel farklılıklardır. Türk kültürü tabii ki fantastik öğelere, mitlere şahit olmuş ve diline bunlara yönelik kelimeler geçirmiştir ama Avrupa fantazyasıyla Türk fantazyası arasındaki farklar bu zor çeviri durumunu açıklamaktadır. İçerikle alakasız ama konuyla bağdaştırabileceğiniz bir örnek vermek gerekirse, farklı kültürlerdeki korku ve batıl inanç unsurlarının farklı olmasından ötürü (tabii ki benzer noktalar da vardır ama onları gözardı edelim şimdilik) bir kültürün korkusu, başka kültüre oldukça saçma ve anlamsız gelebilir. Farklı kültürün korku öğesini kendi kültüründe bulamayan kişi, ilk karşılaşmada farklı kültürün korkusunu yadırgar, anlamlandıramaz. Aynı şekilde, biz de bazı İngilizce fantastik kelimelerin bazıları için Türkçe’de karşılık bulamayabiliriz. Benim tahminim, oyunun konsepti karanlık çağ, ortaçağ gibi dönemleri temel aldığı için böyle bir çeviri yoluna gidildiği yönünde; ancak, bu yolun seçilmesinin ne kadar doğru bir karar olduğu hala bir tartışma konusudur ve -tabiri caizse- dost meclisi ne zaman toplansa ve konu bu kitaba gelse, farklı fikirler uçuşur.

Böyle bir konuda uygulanması gereken metot nedir veya ne olmalıdır derseniz; bunun için, bildiğim kadarıyla, birkaç farklı metot kullanılsa bile son söz daima çevirmene kalıyor. Uzman bir dilbilimcinin yeni terimler üretmesi büyük ihtimalle pek çok sorunu çözecektir. Dilimzde karşılığını tam anlamıyla bulamadığımız kelimeler için ya sabit ifadeler oluşturulmalı ya da dil şekil değiştirdikçe daha güncel kelimeler üretilmeli, eğer tamamen Türkçe bir kitap oluşturulacaksa. Ancak, eğer mesele insanlara kural öğretmekse; terimler olduğu gibi kalabilir, hatta parantez içerisinde kelimenin okunuşu da yazılabilir ve terimin karşılığı (veya açıklaması) motamot çeviri olarak değil de birine açıklama yapıyormuşçasına akıcı bir şekilde ifade edilmelidir. Kitabı okuma fırsatınız olursa birçok yerde açıklayıcı anlatımların bulunduğunu ama bu açıklayıcı anlatımların çok da düzgün cümleler olmadığını görürsünüz. Neticede kitap basılıyor; çevirmenin, editörün, yayıncının bu tür detaylara dikkat etmesi gerekir.

Teknik Değişiklikler

Yukarıda anlattığım her şey OEK çevirisi üzerineydi, şimdi biraz da kitabın orijinalindeki kurallar ve düzeltilmiş versiyonu 3.5E kitabındaki kurallar arasında nasıl farklılıklar var, ona gözatalım.

Aslında bunun için detaylı araştırma ve birçok karşılaştırma yapmam gerekirdi, ama “zaten yapan olmuştur” diyerek başka bir kaynakta verilen bilgileri direkt olarak paylaşmaya karar verdim. Merak etmeyin, en azından Türkçe olarak paylaşacağım.

Not: Kaynak olarak StackExchange sitesindeki gönderiyi esas aldım.

3.5E’ye geçerken yapılan önemli değişiklikler:

Sınıf Değişiklikleri:

  • Bard sınıfı daha çok skill puanı kazandı ve büyü listesi değişti
  • Cleric sınıfı, büyülerini anında iyileştirme ve yara açma büyülerine dönüştürebilme özelliği kazandı
  • Druidlerin yandaş hayvanları, druid seviye atladıkça güçlenmeye başladı; ayrıca druidler daha çok büyüye erişim kazandı
  • Fighterların “feat” listesi elden geçirildi ve bazı “feat”lerin açıklaması değişti
  • Monkun Flurry of Blows özelliği biraz değişti ve “bonus feat” seçenekleriyle biraz da olsa desteklendi
  • Paladinler atlarını büyüsel olarak çağırabilme özelliği ve günlük olarak daha çok Smite kullanma hakkı kazandı
  • Rangerların can zarı arttı, daha çok skill puanı kazandılar ve sınıf özelliklerinde değişiklikler gerçekleşti
  • Sorcererlar seviye atladıklarında bildikleri büyülerin listesinde ufak değişiklik yapabilme imkanı edindi
  • Büyücüler için okul üzerine uzmanlaşma durumu değişti ve hizmetkarların (Familiar) bonus beceri puanları (Ability Score) değişti

Skill Değişiklikleri:

  • Alchemy skilli Craft (Alchemy) olacak şekilde Craft’ın altına geldi
  • Animal Empathy skill listesinden kaldırıldı, druid ve rangerlara sınıf yeteneği olarak verildi
  • Mesaj gizleme becerisi olan Innuendo, Bluff skilli kapsamına alındı
  • Intuit Direction skilli gitti ve yön bulma becerisi Survival’ın kapsamına alındı
  • Perform; craft ve profession gibi ayrık bir branş oldu
  • Read Lips kaldırıldı ve dudak okuma yetisi Spot’un kapsamına alındı
  • Pickpocket, Sleight of Hand’in kapsamına alındı
  • Scry, sadece büyüyle yapılmak suretiyle skill listesinden kaldırıldı
  • Wilderness Lore skilli Survival’ın kapsamına alındı

Feat Değişiklikleri:

  • Ambidexterity ve Two-Weapon Fighting birleşti, TWF iki özelliği de vermeye başladı
  • Weapon Finesse değişti ve her silah için ayrı ayrı seçilmesi yerine tüm hafif silahlar için geçerli hale geldi
  • Sunder özel bir saldırı türü haline geldi ve Improved Sunder da bu saldırıyı yaparken fırsat saldırısı yaratmamak için kullanılan bir özellik haline geldi
  • Shield Expert, Improved Shield Bash’in kapsamına alındı
  • Improved Critical, kritik aralığını arttıran diğer efektlerle birleşmeyecek şekilde düzeltildi

Büyü Değişiklikleri:

Aşağıdaki büyüler oyuna eklendi:

Acid Splash, Animate Plants, Arcane Sight, Arcane Sight (Greater), Baleful Polymorph, Bear’s Endurance (Mass), Blight, Bull’s Strength (Mass), Call Lightning Storm, Cat’s Grace (Mass), Command Undead, Cure Critical Wounds (Mass), Cure Moderate Wounds (Mass), Cure Serious Wounds (Mass), Daze Monster, Deep Slumber, Dimensional Lock, Disrupting Weapon, Eagle’s Splendor, Eagle’s Splendor (Mass), Enlarge Person (Mass), False Life, Fox’s Cunning, Fox’s Cunning (Mass), Glibness, Heroism, Heroism (Greater), Hold Monster (Mass), Inflict Critical Wounds (Mass), Inflict Moderate Wounds (Mass), Inflict Serious Wounds (Mass), Longstrider, Moment of Prescience, Mordenkainen’s Private Sanctum, Owl’s Wisdom, Owl’s Wisdom (Mass), Polar Ray, Prying Eyes (Greater), Ray of Exhaustion, Reduce Person (Mass), Shout (Greater), Summon Instrument, Symbol of Weakness, Sympathetic Vibration, Touch of Fatigue, Touch of Idiocy, Undeath to Death, Waves of Exhaustion, Waves of Fatigue

Aşağıdaki büyüler tamamen kaldırıldı veya değiştirildi:

Animal Friendship, Emotion (Fear), Emotion(Friendship) büyüsü Charm Person oldu, Emotion (Hate), Mass Haste, Negative Energy Protection büyüsü Death Ward oldu, Nystul’s Undetectable Aura büyüsü Nystul’s Magic Aura oldu, Polymorph Other büyüsü Baleful Polymorph oldu, Polymorph Self büyüsü Polymorph oldu, Symbol (Discord), Symbol (Hopelessness)

Aşağıdaki büyüler isim değiştirdi:

  • Change Self → Disguise Self
  • Charm Person or Animal → Charm Animal
  • Circle of Doom → Inflict Light Wounds (Mass)
  • Command Plants → Control Plants
  • Emotion (Despair) → Crushing Despair
  • Emotion (Hope) → Good Hope
  • Endurance → Bear’s Endurance
  • Enlarge → Enlarge Person
  • Greater Dispelling → Dispel Magic (Greater)
  • Healing Circle → Cure Light Wounds (Mass)
  • Improved Invisibility → Invisibility (Greater)
  • Invisibility to Animals → Hide from Animals
  • Invisibility to Undead → Hide from Undead
  • Mass Charm → Charm Monster (Mass)
  • Minor Globe of Invulnerability → Lesser Globe of Invulnerability
  • Protection from Elements → Protection from Energy
  • Rage → Emotion (Rage)
  • Random Action → Confusion (Lesser)
  • Reduce → Reduce Person
  • Resist Elements → Resist Energy
  • Symbol → Symbol of (Death, Fear, Insanity, Pain, Persuasion, Sleep, Stunning)
  • Teleport Without Error → Teleport (Greater)
  • Vanish → Teleport Object

Birçok büyünün büyü okulu ve büyü seviyesi değişti.

Aşağıdaki büyülerin etkileri değişti:

Blade Barrier, Blindness/Deafness, Call Lightning, Endure Elements, Eyebite, Flame Arrow, Harm, Haste, Heal, Neutralize Poison, Otiluke’s Freezing Sphere, Polymorph, Reduce Person, Righteous Might, Scrying, Scrying (Greater), and Wall of Force

Bazı Domain büyüleri ya farklı Domainlere kaydırıldı ya da direkt kaldırıldı

Hasar İndirgeme (DR/Damage Reduction) Değişiklikleri:

Hasar indirgemesi, farklı hasar tiplerinin baypas edebileceği şekilde değiştirildi ve bazı yaratıklar farklı hasar tiplerine karşı DR edindiler

Netice

Netice olarak 3E, oynanış açısından çok büyük şeyler kaybetmese de karakter özelleştirmesi açısından birçok şey değişti ve bunlar oyunun oynanabilirliğini oyuncu açısından değiştirmiş şeylerdir. Esasen günümüzde 3E ve 3.5E’nin kullanımını tavsiye etmiyorum, çünkü 3.5E ve 5E arasındaki dağlar kadar fark 5E’nin daha serbest, öğrenimi ve kullanımı rahat olmasını sağlıyor.

Kitabın değerlendirmesine gelirsek, zaten videoyu izlediğinizde ve yazının ilk bölümünü okuduğunuzda ne düşündüğümü anlayacaksınız. OEK diye de bahsettiğimiz bu kitabın peşine çok da düşmeyin; aslında yazılan çizilen birçok döküman, size bu kitabın çevirisinden edineceğiniz bilgiden daha fazlasını sağlayacaktır.

Bir Cevap Yazın

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.